Skala podatkowa – najważniejsze informacje i zasady

Skala podatkowa (zasady ogólne) to domyślna i podstawowa forma opodatkowania w Polsce, która polega na płaceniu podatku dochodowego od faktycznie osiągniętego dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty jego uzyskania. Poniżej przeczytasz, ile wynoszą stawki podatku dochodowego w tym przypadku i jak wygląda rozliczenie z fiskusem.

Czym jest skala podatkowa?

Skala podatkowa, określana również jako rozliczenie na zasadach ogólnych, jest podstawowym sposobem opodatkowania dochodów. Jeśli nie zdecydujesz się na wskazanie innej dostępnej formy opodatkowania, wtedy to właśnie skala podatkowa będzie Cię obowiązywać (to domyślna forma dla osób fizycznych uzyskujących dochody). Ponadto, w niektórych sytuacjach opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych czy liniowo dochodów nowych przedsiębiorstw jest niemożliwe, więc skala bywa jedyną dostępną opcją.

Na czym polega skala podatkowa? Definicja i jej najważniejsze założenia wynikają wprost z Ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT), a stawki i progi podatkowe dla osób fizycznych określa art. 27 tej ustawy. 

• Opodatkowaniu podlegają dochody, a więc przychody pomniejszone o koszty ich uzyskania.
• Zastosowanie ma kwota wolna od podatku – skala podatkowa sprawia, że podatnicy, których roczny dochód nie przekracza  30 000 zł, nie płacą podatku lub mają niższą podstawę opodatkowania, jeśli przekraczają próg.
• W przypadku przedsiębiorców podatek rozlicza się w trakcie roku podatkowego w formie zaliczek, a po zakończeniu roku konieczne jest złożenie deklaracji podatkowej PIT-36. Pracownicy zazwyczaj mają podatek pobierany przez płatnika, a po zakończeniu roku składają PIT-37.
• Mali podatnicy i osoby rozpoczynające działalność gospodarczą mogą rozliczać zaliczki kwartalnie, jeśli spełniają warunki określone w art. 44 ustawy o PIT.
• Występuje próg podatkowy – po jego przekroczeniu dochód jest opodatkowany wyższą stawką. W 2026 r. do 120 000 zł dochodu obowiązuje 12%, a od nadwyżki ponad 120 000 zł – 32%. Zobowiązania obniża kwota zmniejszająca podatek (3 600 zł), a podnosi je danina solidarnościowa 4% od dochodu powyżej 1 000 000 zł.
• Przychody i rozchody przedsiębiorcy powinny być ewidencjonowane w księdze przychodów i rozchodów lub księgach rachunkowych (zależnie od rodzaju przedsiębiorstwa i formy opodatkowania).
• Dostępne są ulgi i odliczenia od podatku, które pozwalają na obniżenie zobowiązania względem fiskusa, np. ulga na dzieci, ulga rehabilitacyjna, darowizny, ulga na internet.
• Podatnicy (osoby fizyczne stosujące skalę podatkową, z zachowaniem warunków art. 6 ustawy PIT) mogą rozliczać się wspólnie z małżonkiem lub jako osoba samotnie wychowująca dziecko. 

Pamiętaj, że jeżeli świadczysz usługi na rzecz aktualnego lub byłego pracodawcy w tym samym roku lub w takim samym zakresie jak w stosunku pracy lub spółdzielczym stosunku pracy, jedyną dostępną formą opodatkowania jest skala podatkowa. To tzw. zakaz stosowania ryczałtu lub podatku liniowego do przychodów od byłego lub obecnego pracodawcy w tym samym zakresie co stosunek pracy. Co to oznacza w praktyce? Możesz zmienić formę opodatkowania, na przykład na rozliczenie podatkiem liniowym, dopiero po zakończeniu roku podatkowego, w którym miało miejsce zatrudnienie. Przez dany rok rozliczasz się więc tylko na zasadach ogólnych.

Skala podatkowa – stawki

Jak widzisz, w przypadku skali podatkowej progi decydują o wysokości należnego podatku. Zwróć jednak uwagę, że po wejściu w tak zwany drugi próg podatkowy opodatkowane wyższą stawką są jedynie nadwyżki, a nie cała kwota dochodu wypracowanego w trakcie roku.
Jak poprawnie rozliczać podatek? Skala podatkowa zgodnie z art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych powinna być rozliczona z uwzględnieniem kwoty zmniejszającej podatek w 2026 r.  wynoszącej 3600 zł. W związku z tym: 

Podstawa obliczenia podatku w złotych 

Warto pamiętać, że oprócz stawek 12% i 32% podatnicy osiągający roczne dochody przekraczające 1 000 000 zł są zobowiązani do zapłaty dodatkowego 4% podatku solidarnościowego od nadwyżki ponad ten próg.

Zasady rozliczania na podstawie skali podatkowej

Jak widzisz, skala podatkowa PIT wiąże się z koniecznością prawidłowego określania poziomu dochodów w roku podatkowym. W jego trakcie należy odprowadzać zaliczkę (miesięcznie lub kwartalnie), a wpłaty dokonywać na indywidualny mikrorachunek podatkowy.
Aby ustalić wysokość należnej zaliczki, musisz: 

1. Określić dochód: od kwoty przychodu od początku roku odjąć koszty.
2. Odjąć przysługujące odliczenia od dochodu – w ten sposób uzyskasz podstawę opodatkowania.
3. W przypadku pierwszego progu podatkowego (do kwoty 120 000 zł dochodu rocznego) pomnożyć podstawę opodatkowania razy 12% i odjąć 3600 zł. Po przekroczeniu progu nadwyżkę powyżej kwoty 120 000 zł pomnóż razy 32% i dodaj podatek z pierwszego progu, czyli 10 800 zł. 
4. Odjąć od kwoty należnego podatku sumę zapłaconych  zaliczek.
5. Kwotę zaokrąglić do pełnych złotych.

Warto w tym miejscu dodać, że podatnikowi przysługuje prawo do niewpłacania zaliczki miesięcznej lub kwartalnej, jeśli podatek od dochodu (osiągniętego od początku roku) pomniejszony o sumę wpłaconych zaliczek nie przekracza 1000 zł.

Co ważne: od dochodu uzyskanego w danym roku możesz odliczyć opłacone składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe). Dla pracowników (czyli osoby zatrudnionej na umowę o pracę) składki finansowane przez pracownika są odliczane od dochodu, a składki finansowane przez pracodawcę w ogóle nie są kosztem podatnika. Składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy są traktowane jako koszt uzyskania przychodu, jednak tylko dla niektórych form działalności (np. dla przedsiębiorców opłacających składki). Dla pracowników składki te finansowane przez pracodawcę nie są kosztem podatnika, tylko kosztem pracodawcy. . Od 2022 roku, jeżeli rozliczasz podatki na zasadach ogólnych, nie masz możliwości odliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Masz obowiązek zapłaty zaliczek w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy podatek. Jeśli rozliczasz się kwartalnie, masz czas do 20. dnia miesiąca następującego po kwartale, którego dotyczy zaliczka. Przykładowo: za I kwartał (styczeń–marzec) zaliczkę wpłacasz do 20. kwietnia.

Po zakończeniu roku podatkowego masz obowiązek rozliczenia podatku i skorzystania w tym celu z odpowiedniego formularza. W przypadku przedsiębiorców na skali podatkowej należy to zrobić na druku PIT-36. Skorzystasz z niego również, jeśli chcesz równolegle rozliczyć np. dochody z tytułu wynagrodzeń osiąganych na podstawie umowy o pracę czy umów cywilnoprawnych. W rozliczeniu wykażesz kwotę należnego podatku oraz pobranych w ciągu roku zaliczek. Jeśli odprowadzone zaliczki okażą się niższe od należnego podatku, konieczne będzie zapłacenie . Jeżeli, np. w wyniku zastosowania ulg i odliczeń, okaże się, że kwota należnego podatku jest niższa od sumy wpłaconych zaliczek, uzyskasz zwrot nadpłaconego podatku. Następuje to po złożeniu zeznania i rozliczeniu podatku przez urząd.

Strata z działalności gospodarczej a skala podatkowa

Przedsiębiorcy rozliczający się według skali podatkowej mogą odliczyć poniesioną stratę podatkową od dochodów uzyskanych w kolejnych latach. 
Zgodnie z przepisami strata może być rozliczana przez maksymalnie pięć kolejnych lat podatkowych, przy czym w jednym roku można odliczyć nie więcej niż 50% wartości straty. Dzięki temu przedsiębiorca, który w jednym roku osiągnął ujemny wynik finansowy, ma szansę obniżyć przyszłe zobowiązania podatkowe, gdy jego działalność zacznie przynosić zyski.

Przykładowo, w 2024 r. Twoja firma osiągnęła stratę w wysokości 40 000 zł. W 2025 r. uzyskała jednak 60 000 zł dochodu. Możesz więc odliczyć maksymalnie połowę straty, czyli 20 000 zł, obniżając podstawę opodatkowania do 40 000 zł. Pozostałe 20 000 zł możesz rozliczyć w kolejnych latach (do 2029 r.), aż do pełnego wykorzystania kwoty.

Takie rozłożenie straty na kilka lat pozwala skutecznie zminimalizować podatek dochodowy w przyszłości i poprawić płynność finansową firmy w okresie po poniesieniu strat.

Wady i zalety opodatkowania na podstawie skali podatkowej

Jak widzisz, opodatkowanie na zasadach ogólnych różni się od innych form. Przede wszystkim inaczej prezentują się stawki. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych uzależnia je od rodzaju przychodów podlegających opodatkowaniu. Jedną stawkę podatku (19%) oferuje podatek liniowy, a skala podatkowa wprowadza progi dochodowe, które zakładają płatność według wyższej stawki po przekroczeniu kwoty 120 000 zł dochodu. Dla podatników, którzy zarabiają mniej, może to więc być korzystniejsze rozwiązanie niż podatek liniowy. Ponadto, przedsiębiorcy na skali i podatku liniowym mają prawo do odliczenia kosztów uzyskania przychodów, co nie jest możliwe w przypadku ryczałtu rozliczanego od przychodu.

Do zalet opodatkowania na zasadach ogólnych należą:

• dostępność ulg i odliczeń – zdecydowanie najwięcej możliwości pod tym względem czeka na podatnika rozliczającego się skalą podatkową. W przypadku ryczałtu czy podatku liniowego nie można zastosować np. ulgi na dziecko czy ulgi rehabilitacyjnej.
• Możliwość rozliczenia wspólnie z małżonkiem i jako osoba samotnie wychowująca dziecko – w przypadku innych form opodatkowania jest to niemożliwe, a w określonych sytuacjach może okazać się korzystne finansowo (np. gdy jeden z małżonków ma niski dochód lub stratę w działalności gospodarczej).
• Kwota wolna od podatku – tylko w przypadku skali podatkowej zastosowanie znajduje kwota wolna od podatku.
• Niska stawka podatku w pierwszym progu – obowiązuje niska stawka 12% podatku.

Oczywiście skala podatkowa ma również wady:

• w drugim progu stawka podatku jest wysoka (32%), przez co podatnicy osiągający wyższe dochody zapłacą wyższy podatek.
• Samo rozliczenie w trakcie roku podatkowego jest bardziej skomplikowane w porównaniu z podatkiem liniowym i ryczałtem, ponieważ wymaga monitorowania poziomu dochodów i prawidłowego rozliczania zaliczek z uwzględnieniem prawidłowej stawki.
• W przypadku skali podatkowej obciążeniem może być również składka zdrowotna, która wynosi 9% dochodu, a od 2022 roku jest nowym podatkiem i nie podlega odliczeniu w żadnej części.

A jeśli chcesz porównać formy opodatkowania, skorzystaj z naszego Kalkulatora B2B.

FAQ

Ile wynosi kwota wolna od podatku i kwota zmniejszająca podatek?
Kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł i dotyczy tylko podatników rozliczających się na skali podatkowej, a kwota zmniejszająca podatek wynosi 3 600 zł rocznie. Przedsiębiorca korzysta z niej automatycznie przy rozliczeniu rocznym PIT-36.

Na czym polega progresywność skali podatkowej?
Podatek progresywny oznacza, że wysokość podatku rośnie wraz z dochodem. W przypadku skali wynosi 12% dla dochodu do 120 000 zł i 32% dla nadwyżki dochodu ponad 120 000 zł.

Kto może rozliczać się według skali podatkowej?
Każdy przedsiębiorca, który wybrał tę formę opodatkowania przy rejestracji działalności w CEIDG lub przy zmianie formy opodatkowania w trakcie roku podatkowego.

Jakie ulgi podatkowe są dostępne przy rozliczeniu według skali?
Przedsiębiorcy mogą korzystać z ulg takich jak: prorodzinna, rehabilitacyjna, termomodernizacyjna, na internet.

Czy można odliczyć składki ZUS i zdrowotne przy skali podatkowej?
Na skali podatkowej nie można odliczyć składek zdrowotnych, można odliczyć wyłącznie składki ZUS (na ubezpieczenia społeczne) od dochodu lub zaliczyć je do kosztów uzyskania przychodu.

Jakie są alternatywy dla skali podatkowej?
Alternatywą dla skali podatkowej, dla przedsiębiorców spełniających wymogi, jest podatek liniowy (19%) lub ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.

Jakie dokumenty i ewidencję musi prowadzić podatnik na skali podatkowej?
Należy prowadzić podatkową księgę przychodów i rozchodów (KPiR) lub pełne księgi rachunkowe (jeśli przychody przekroczą ustawowy limit).

Czy skala podatkowa pozwala na odliczenie darowizn i innych ulg?
Tak – przedsiębiorca może odliczyć od dochodu m.in. darowizny na cele pożytku publicznego, kultu religijnego i krwiodawstwa. Dzięki temu może zmniejszyć podstawę opodatkowania.