Sektor MŚP, co warto o nim wiedzieć?

Sektor MŚP obejmuje mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników oraz generują roczny obrót nieprzekraczający 50 mln euro lub posiadają sumę bilansową do 43 mln euro. W Polsce to ponad 99% wszystkich firm, które odpowiadają za większość miejsc pracy w sektorze prywatnym. 

MŚP: co to jest?

MŚP to skrótowiec oznaczający małe i średnie przedsiębiorstwa. Coraz częściej spotyka się również zapis bez polskich znaków: MSP. Sektor ten obejmuje także mikroprzedsiębiorstwa, czyli najmniejsze podmioty gospodarcze zatrudniające do 9 pracowników.

Mikroprzedsiębiorstwa stanowią zdecydowaną większość polskiego sektora MŚP. Według danych GUS to właśnie one odpowiadają za największą dynamikę w tworzeniu nowych miejsc pracy i wprowadzaniu innowacji na lokalnych rynkach. Dlatego też w definicjach prawnych oraz programach wsparcia mikroprzedsiębiorstwa są traktowane jako pełnoprawna część sektora MŚP i mogą korzystać z dedykowanych im instrumentów finansowych.

Co istotne, forma prawna przedsiębiorstwa nie ma znaczenia przy kwalifikacji do sektora MŚP. Jednoosobowa działalność gospodarcza, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością czy spółka akcyjna – wszystkie te formy mogą należeć do sektora MŚP, jeśli spełniają określone kryteria dotyczące zatrudnienia i parametrów finansowych.

Kryteria MŚP

O kwalifikacji do poszczególnych kategorii sektora MŚP decydują dwa podstawowe czynniki: 

• liczba pracowników (średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty),
• roczny obrót lub suma bilansowa (całkowity bilans roczny).

Istotne jest, że firma musi spełnić kryterium zatrudnienia oraz przynajmniej jeden z dwóch warunków finansowych – oznacza to, że może przekroczyć limit obrotu, jeśli mieści się w progu sumy bilansowej (lub odwrotnie).

W poniższej tabeli przedstawiono szczegółowe progi dla każdej kategorii przedsiębiorstw:

Progi finansowe są wyrażone w euro, co oznacza, że przy weryfikacji należy przeliczyć wartości z ksiąg rachunkowych na euro według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roku obrotowego.

Przykład klasyfikacji firmy według kryteriów MŚP

Na praktycznych przykładach widać, jak działa klasyfikacja przedsiębiorstwa do odpowiedniej kategorii MŚP.

Przypadek 1: firma produkcyjna

• Zatrudnienie: 45 pracowników – firma zatrudnia mniej niż 50 osób, więc spełnia warunek dla małego przedsiębiorstwa. 
• Roczny obrót: 8 mln euro – roczny obrót mieści się w limicie 10 mln euro
• Suma bilansowa: 12 mln euro – przekracza 10 mln euro, ale warunek rocznego obrotu jest spełniony, więc nie dyskwalifikuje to od klasyfikacji jako małe przedsiębiorstwo.

Przypadek 2: start-up technologiczny

• Zatrudnienie: 8 pracowników – zatrudnienie poniżej 10 osób spełnia warunek mikroprzedsiębiorstwa;
• Roczny obrót: 3 mln euro – roczny obrót przekracza limit 10 mln euro;
• Suma bilansowa: 2,5 mln euro – przekracza limit 10 mln euro, co wobec przekroczenia limitu rocznego obrotu oznacza dyskwalifikacje w klasyfikacji jako mikroprzedsiębiorstwo.

Przypadek 3: rodzinna piekarnia

• Zatrudnienie: 6 pracowników – mieści się w limicie dla mikroprzedsiębiorstwa;
• Roczny obrót: 900 tys. euro – obrót nie przekracza limitu, więc spełnia warunek klasyfikacji;
• Suma bilansowa: 400 tys. euro – bilans tak jak obrót nie przekracza limitu, więc wszystkie warunki są spełnione.

Jak podmioty powiązane wpływają na klasyfikację MŚP?

Jednym z najczęściej pomijanych aspektów klasyfikacji MŚP jest konieczność uwzględnienia podmiotów powiązanych i partnerskich. Nawet jeśli pojedyncza firma spełnia kryteria mikro- lub małego przedsiębiorstwa, powiązania kapitałowe lub osobowe z innymi podmiotami mogą zmienić jej klasyfikację.

Rodzaje powiązań:

• przedsiębiorstwa samodzielne – firma jest całkowicie niezależna lub posiada mniej niż 25% kapitału lub głosów w innych przedsiębiorstwach (i odwrotnie – inne przedsiębiorstwo posiada mniej niż 25% udziałów w tej firmie);
• przedsiębiorstwa partnerskie – firma posiada od 25% do 50% kapitału lub głosów w innym przedsiębiorstwie lub inne przedsiębiorstwo posiada taki udział w niej. W tym przypadku do danych firmy należy dodać proporcjonalną część danych przedsiębiorstwa partnerskiego;
• przedsiębiorstwa powiązane – firma posiada ponad 50% kapitału lub głosów w innym przedsiębiorstwie, sprawuje dominujący wpływ na nie lub jest z nim powiązana przez osoby fizyczne prowadzące działalność na tym samym rynku. W tej sytuacji dane wszystkich podmiotów powiązanych sumuje się w 100%.

Praktyczny przykład wpływu powiązań:

Załóżmy, że firma „Alfa” zatrudnia 30 pracowników i osiąga obrót 5 mln euro. Samodzielnie byłaby małym przedsiębiorstwem. Jednak właściciel „Alfy” posiada także 60% udziałów w firmie „Beta”, która zatrudnia 180 pracowników i generuje obrót 25 mln euro.

Ze względu na powiązanie (ponad 50% udziałów), właściciel powinien zsumować dane obu firm: 

• łączne zatrudnienie wynosi 30 + 180 = 210 pracowników, 
• łączny obrót to 5 + 25 = 30 mln euro.

W rezultacie „Alfa” nie ma statusu małego przedsiębiorstwa i klasyfikuje się jako średnie przedsiębiorstwo, co może wykluczyć ją z niektórych programów czy dotacji przeznaczonych wyłącznie dla mikro- i małych firm.

Sektor MŚP a dofinansowania

Wielkość przedsiębiorstwa odgrywa istotną rolę przy ubieganiu się o dotacje publiczne. Różne programy wsparcia są dedykowane konkretnym kategoriom firm – niektóre są dostępne wyłącznie dla mikroprzedsiębiorstw, inne dla całego sektora MŚP, a jeszcze inne dla średnich przedsiębiorstw planujących ekspansję zagraniczną.

Co do zasady przy ocenie wniosków o dofinansowanie stosuje się podział wynikający z Załącznika I do Rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014. Instytucje finansujące weryfikują dane przedsiębiorstwa za ostatnie dwa zamknięte lata obrotowe, uwzględniając również podmioty powiązane.

Firmy z sektora MŚP zwykle mogą korzystać z wyższych dofinansowań niż duże przedsiębiorstwa. Przykładowo w programach pomocy regionalnej mikro- i małe przedsiębiorstwa mogą otrzymać premię wynoszącą nawet 20 punktów procentowych ponad bazowy poziom pomocy dla danego regionu, a średnie przedsiębiorstwa – premię 10 punktów procentowych.

Przykładowe programy i dotacje dla MŚP

W perspektywie finansowej 2021–2027 sektor MŚP ma dostęp do szerokiej gamy instrumentów wsparcia. Oto najważniejsze programy dostępne dla polskich przedsiębiorców.

Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG)

Program FENG jest najważniejszym źródłem finansowania dla innowacyjnych projektów MŚP. Obejmuje m.in.:

• ścieżkę SMART – kompleksowe wsparcie projektów B+R+I (badania, rozwój, innowacje) z możliwością łączenia modułów: badawczego, wdrożeniowego, infrastrukturalnego, kompetencyjnego, internacjonalizacji i cyfryzacji. Nabory prowadzone cyklicznie przez PARP;
• promocję marki innowacyjnych MŚP – dofinansowanie udziału w międzynarodowych targach i misjach gospodarczych. Poziom wsparcia sięga 85% dla kosztów podróży i 50% dla pozostałych kosztów. Alokacja w naborach: 100 mln zł;
• Eurogranty – wsparcie w przygotowaniu wniosków do programów UE (Horyzont Europa, LIFE, Kreatywna Europa). Maksymalna kwota dofinansowania dla MŚP: do 110 000 zł (100% kosztów kwalifikowalnych).

Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW)

FEPW to fundusze dedykowane przedsiębiorcom z województw: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, lubelskiego, świętokrzyskiego i podkarpackiego: Platformy startowe dla nowych pomysłów obejmują kompleksową pomoc mentorską i doradczą dla innowacyjnych start-upów. W zakresie automatyzacji i robotyzacji w MŚP zapewniane jest wsparcie we wdrażaniu nowoczesnych technologii produkcyjnych, a w ramach funduszy Wzornictwo w MŚP finansowane są audyty i strategie wzornicze.

Regionalne Programy Operacyjne

Każde z 16 województw realizuje własny program regionalny, w ramach którego MŚP mogą ubiegać się o dotacje na: rozwój infrastruktury produkcyjnej, wdrażanie innowacji, cyfryzację procesów, działania proekologiczne oraz rozwój kompetencji pracowników.

Pomoc de minimis

Odrębnym instrumentem jest pomoc de minimis – wsparcie publiczne o niewielkiej wartości, którego limit dla jednego przedsiębiorstwa wynosi obecnie 300 000 EUR w ciągu 3 lat (od 2024 r. okres ten liczy się jako ruchome 3 lata wstecz od dnia przyznania pomocy, a nie jak wcześniej – rok bieżący i dwa poprzednie lata podatkowe). Pomoc ta nie wymaga notyfikacji Komisji Europejskiej i jest szeroko stosowana w programach krajowych oraz regionalnych.

Aktualne nabory wniosków znajdziesz na stronie:

• Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości,
• Portalu Funduszy Europejskich.