Wielka nowelizacja VAT uchwalona przez parlament. Wykaz podatników 5 lat wstecz, e-odprawa i odpowiedzialność solidarna od 2027 r.

Parlament zakończył prace nad szerokim pakietem zmian w VAT. W piątek 4 września Sejm przyjął poprawki Senatu do nowelizacji obejmującej ponad 20 obszarów podatku – od wykazu podatników, przez nową instytucję składu VAT, po rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej na nabywców usług niematerialnych. Ustawa czeka teraz na decyzję Prezydenta. Większość przepisów ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.

Przygotowaną przez resort finansów nowelizację ustawy o VAT oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników Sejm uchwalił 17 lipca 2026 r. (420 głosów za, 21 przeciw). Na początku sierpnia Senat wprowadził poprawki – w tym jedną kluczową dla bezpieczeństwa nabywców – a 4 września Sejm je zaakceptował. Pakiet łączy deregulację z uszczelnieniem: część formalności znika, ale w zamian rośnie zakres odpowiedzialności za rozliczenia kontrahentów.

Biała lista: status kontrahenta sprawdzisz 5 lat wstecz

Dziś wykaz podatników VAT pokazuje status podmiotu wyłącznie na dzień, w którym go sprawdzasz. Po zmianach zweryfikujesz status kontrahenta na dowolny wybrany dzień do 5 lat wstecz. To ważne przy sporach o odliczenie VAT i przy weryfikacji starszych transakcji – dotąd udowodnienie, że kontrahent był czynnym podatnikiem w dniu dostawy sprzed lat, bywało kłopotliwe.

Zasady korzystania z wykazu przy przelewach opisaliśmy szerzej w materiale: https://firmove.pl/aktualnosci/finanse/podatki/wideo-biala-lista-podatnikow-vat-co-musisz-wiedziec.

Odpowiedzialność solidarna obejmie usługi niematerialne

To jeden z najbardziej dyskutowanych element pakietu. Nabywca wybranych usług niematerialnych będzie mógł odpowiadać solidarnie z usługodawcą za jego zaległości w VAT.

• Jakie usługi – nowy załącznik nr 16 do ustawy o VAT wymienia według PKWiU m.in. usługi związane z oprogramowaniem i informatyczne, rachunkowo-księgowe, doradztwo związane z prowadzeniem działalności i zarządzanie, usługi reklamowe, badania rynku i opinii publicznej oraz usługi rekrutacji.
• Od jakich kwot – gdy należność ogółem z faktury przekracza 15 tys. zł (lub równowartość w walucie obcej). Transakcje poniżej tego progu też zostaną objęte, jeśli łączna wartość netto usług kupionych od jednego podmiotu w danym miesiącu przekroczy 50 tys. zł.
• Podzielona płatność jako tarcza – dzięki poprawce Senatu zapłata w mechanizmie podzielonej płatności co do zasady uwolni nabywcę od odpowiedzialności. Ochrona nie zadziała, jeżeli nabywca wiedział, że faktura pochodzi od podmiotu nieistniejącego albo dokumentuje oszustwo.
• Głosy krytyki – organizacje przedsiębiorców, m.in. Rada Przedsiębiorców przy Rzeczniku MŚP, apelowały o wykreślenie przepisu, wskazując na ryzyko przenoszenia na uczciwe firmy skutków cudzych nadużyć. Część komentatorów wskazuje na możliwość prezydenckiego weta – które objęłoby jednak całą ustawę, razem z ułatwieniami.

Co jeszcze jest w pakiecie

• Skład VAT – nowa instytucja dla firm działających w międzynarodowym obrocie towarowym: dla określonych dostaw, nabyć wewnątrzwspólnotowych i usług w składzie zastosowanie znajdzie stawka 0%, a podatek pojawi się dopiero przy wyprowadzeniu towaru ze składu. Katalog towarów określi nowy załącznik nr 17.
• E-odprawa TAX FREE – podróżni będą mogli samodzielnie i dobrowolnie zadeklarować wywóz towarów z dokumentu TAX FREE przez narzędzia informatyczne KAS, bez podchodzenia do stanowiska odprawy.
• Mniej formalności przy autach z UE – zniknie obowiązek zapłaty VAT w ciągu 14 dni od wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu.
• Prostszy JPK_VAT – koniec wykazywania podstawy opodatkowania dla zwolnionych z VAT towarów i usług nabywanych od podmiotów zagranicznych bez siedziby i stałego miejsca prowadzenia działalności w Polsce.
• Uproszczenia przy zamykaniu firmy – pakiet ogranicza formalności związane ze spisem z natury przy likwidacji działalności.

Kiedy zmiany wchodzą w życie?

Większość przepisów ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. – w toku prac sejmowych przesunięto główną datę z pierwotnie planowanego 1 października 2026 roku. 

Najwcześniej, bo 1 grudnia 2026 r., wejdzie zmiana dotycząca stawki VAT przy rozliczaniu niezwróconych kaucji z systemu kaucyjnego. Zakaz wymiany pamięci fiskalnej w kasach starego typu zacznie obowiązywać 1 lipca 2027 r., a elektroniczna odprawa TAX FREE ruszy 1 lipca 2028 r.

Co to oznacza w praktyce?

Jeśli kupujesz usługi IT, księgowe, reklamowe czy doradcze na kwoty liczone w dziesiątkach tysięcy złotych, warto od 2027 r. uwzględnić płatność w podzielonej płatności jako standard – po przyjętej poprawce Senatu MPP to najprostsza tarcza przed odpowiedzialnością za cudze zaległości. Warto też uporządkować procedury weryfikacji kontrahentów: pięcioletnia historia wykazu zadziała w obie strony, bo także organy łatwiej odtworzą przebieg dawnych transakcji.

Podstawa prawna i źródła

Ustawa o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników – uchwalona przez Sejm 17 lipca 2026 r., poprawki Senatu przyjęte przez Sejm 4 września 2026 r.; przebieg prac: sejm.gov.pl, senat.gov.pl.
Komunikaty Ministerstwa Finansów o pakiecie upraszczającym VAT – gov.pl/web/finanse.
Depesze PAP i relacje z prac parlamentarnych: biznes.pap.pl, rp.pl (17.07.2026), bankier.pl (4.09.2026).
Stanowisko Rady Przedsiębiorców przy Rzeczniku MŚP w sprawie odpowiedzialności solidarnej za usługi niematerialne.

Materiał ma charakter informacyjny i opisuje ustawę przed podpisem Prezydenta – terminy i szczegóły mogą się jeszcze zmienić. Skutki dla konkretnych transakcji potwierdź z księgowością lub doradcą podatkowym.