KRUS a działalność gospodarcza – to warto wiedzieć!

Istnieje wiele kwestii związanych z KRUS i działalnością gospodarczą, które mogą wzbudzać wątpliwości. Czy rolnik podlegający pod KRUS może założyć firmę z myślą o dodatkowym zarobku, na przykład z wynajmu maszyn rolniczych albo prowadzenia małego sklepu internetowego? A co w przypadku osób współubezpieczonych – małżonków, dzieci albo osób o statusie domownika? Sprawdź, czy mając ubezpieczenie w KRUS, możesz prowadzić działalność gospodarczą. 

Kto może zostać ubezpieczony w KRUS?

KRUS, czyli Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zapewnia ubezpieczenie społeczne osobom, które posiadają lub dzierżawią gospodarstwo rolne o powierzchni co najmniej 1 hektara przeliczeniowego i osobiście prowadzą w nim działalność rolniczą.

Ubezpieczenie może przysługiwać również domownikom rolnika. Status domownika nie zależy od stopnia pokrewieństwa, lecz od spełnienia ustawowych przesłanek. Domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, mieszka z rolnikiem lub w jego bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. 

Czy prowadząc firmę, można pozostać w KRUS-ie?

Wiele osób ubezpieczonych w KRUS zastanawia się, czy jeśli założą działalność gospodarczą, stracą dotychczasowe ubezpieczenie. Jak wygląda kwestia ubezpieczenia KRUS i działalności gospodarczej? Czy rzeczywiście w KRUS można utrzymywać się tylko z pracy w gospodarstwie rolniczym i nie można uzyskiwać dochodów z dodatkowych źródeł?

Ubezpieczony w KRUS może prowadzić dodatkową działalność gospodarczą i pozostać w tym systemie ubezpieczeń, o ile spełni łącznie kilka warunków. Najważniejsze z nich to: 

• od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej (kwota ta jest ogłaszana każdego roku w Monitorze Polskim), 
• posiadanie co najmniej 3-letniego, nieprzerwanego okresu ubezpieczenia w KRUS przed rozpoczęciem działalności,
• złożenie w KRUS oświadczenia o chęci kontynuowania ubezpieczenia rolniczego w ciągu 14 dni od startu firmy. 

Jakie warunki trzeba spełnić, by nie stracić ubezpieczenia?

Limit, o którym wspomnieliśmy wyżej, jest to kwota graniczna podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Przedsiębiorca-rolnik, który prowadził działalność w 2025 roku, ma obowiązek złożyć w KRUS zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości należnego podatku za ten rok w terminie do 31 maja 2026 roku. Aby pozostać w KRUS w 2026 roku, kwota graniczna podatku za rok 2025 nie może przekroczyć 4 576 zł.

Jeśli chcesz prowadzić działalność gospodarczą i nadal korzystać z ubezpieczenia KRUS, musisz też pamiętać, żeby w ciągu 14 dni od założenia firmy zgłosić ten fakt do KRUS. W przeciwnym razie automatycznie tracisz ubezpieczenie. Pamiętaj też, że KRUS ma prawo do wglądu w Twoje przychody z działalności, na przykład sprawdzając Twoje zeznanie podatkowe.

Jeśli stracisz ubezpieczenie w KRUS, jego odzyskanie będzie się możliwe dopiero po ponownym spełnieniu przesłanek ustawowych, w szczególności po zaprzestaniu podlegania ZUS oraz dalszym prowadzeniu działalności rolniczej.

KRUS a składki ZUS – różnice i obowiązki

Dlaczego warto pozostać przy ubezpieczeniu w KRUS, jeśli masz taką możliwość? Wiele osób ceni sobie preferencyjne składki w KRUS – w porównaniu do składek ZUS są one znacznie niższe. Ich wysokość ustalana jest kwartalnie uchwałą Rady Ubezpieczenia Społecznego Rolników i może ulegać zmianie. 

Wysokość składki zdrowotnej dla rolników zależy od wielkości gospodarstwa rolnego. W 2026 roku składka dla pomocników rolnika oraz domowników w gospodarstwach prowadzących działy specjalne produkcji rolnej wynosi 277 zł miesięcznie¹.

Pamiętaj jednak, że „coś za coś” – stawki składek w KRUS są dużo niższe, ale również zakres świadczeń jest znacznie mniejszy. KRUS przewiduje określone świadczenia chorobowe i macierzyńskie, ale konstrukcja systemu różni się od ZUS.

Weź pod uwagę, że obowiązki ubezpieczonego względem KRUS i ZUS również się różnią. Jeśli zarejestrujesz się w ZUS, co miesiąc będziesz składać deklarację ZUS DRA, a także samodzielnie obliczać wysokość składek do zapłaty (wiele firm korzysta z usług biur księgowych).

Zmiany w przepisach od 2025 roku

Zarówno ZUS, jak i KRUS dotknęły ważne zmiany. Jeśli chodzi o ZUS, przede wszystkim uproszczono obliczanie składki zdrowotnej i zmodyfikowano zasady ulgi dla przedsiębiorców, którzy dokonali transakcji sprzedaży środków trwałych, na przykład maszyny albo samochodu. Ponadto zwiększeniu uległa podstawa wymiaru składek społecznych, co oznacza wyższe opłaty.

Istotną nowością jest wprowadzenie nowego świadczenia – powiązanego z systemem ZUS dodatku dopełniającego dla osób całkowicie niezdolnych do pracy i samodzielnej egzystencji, pobierających rentę socjalną (dodatek świadczeny także przez KRUS w przypadku zbiegu z rolniczą rentą rodzinną).

Pierwsze wypłaty tego świadczenia przewidziano na maj 2025 roku. Wysokość miesięcznej składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w 2025 roku ustalono na 78 zł i stawka ta obowiązuje także w pierwszym kwartale 2026 r. Dokonano też waloryzacji emerytur i rent rolniczych – nowa stawka to 105,5% dotychczasowej. Jest to mniejsza podwyżka niż w poprzednich latach.

Działalność gospodarcza a KRUS – o czym należy pamiętać?

Ubezpieczenie w KRUS nie wyklucza prowadzenia działalności gospodarczej – zarówno jako rolnik, jak i domownik lub pracownik rolny. Żeby nie stracić dotychczasowego ubezpieczenia, musisz jednak pamiętać o formalnościach, czyli zgłoszeniu dodatkowej działalności do KRUS w ciągu 14 dni od jej zarejestrowania.

Ponadto, roczna kwota należnego podatku dochodowego z działalności gospodarczej nie może przekroczyć limitu. Jeżeli przestaniesz spełniać wymogi stawiane ubezpieczonym przez KRUS, Twoja firma będzie musiała się rozliczać ze składek ZUS, a to oznacza wyższe opłaty.

Działalność gospodarcza przy ubezpieczeniu w KRUS to dobry pomysł na dodatkowy, ale stosunkowo niewielki zarobek. Może być pomocna np. zimą, kiedy dochody z gospodarstwa rolnego są niskie, albo jeśli w ciągu całego roku masz możliwość prowadzenia dodatkowego, małego biznesu, np. niewielkiej agroturystyki albo sprzedaży wyrobów rękodzielniczych czy rzemieślniczych. Musisz jednak pamiętać, aby kontrolować przychody, by mieć pewność, że nie przekroczysz ustawowego limitu.

1 https://www.gov.pl/web/krus/wymiar-skladek-na-ubezpieczenie-zdrowotne-w-2026-r